{"id":6302,"date":"2023-01-12T23:33:41","date_gmt":"2023-01-12T23:33:41","guid":{"rendered":"https:\/\/www.normalnaprzyszlosc.org\/portal\/?p=6302"},"modified":"2023-01-13T00:12:35","modified_gmt":"2023-01-13T00:12:35","slug":"podstawowe-funkcje-ojca-rodziny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.normalnaprzyszlosc.org\/portal\/podstawowe-funkcje-ojca-rodziny\/","title":{"rendered":"PODSTAWOWE FUNKCJE OJCA RODZINY"},"content":{"rendered":"

\"Podstawowe<\/p>\n

PODSTAWOWE FUNKCJE OJCA RODZINY<\/strong><\/p>\n

\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Na ojcostwo, kt\u00f3re jest jedn\u0105 z podstawowych r\u00f3l m\u0119\u017cczyzny sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 okre\u015blone funkcje, kt\u00f3re powinien on spe\u0142nia\u0107 zajmuj\u0105c powierzon\u0105 mu pozycj\u0119 w rodzinie. Funkcje za\u015b wyznaczaj\u0105 konkretne zadania. Rzeczywisto\u015b\u0107 spo\u0142eczna jest dynamiczna. Ulega nieustannym zmianom, rozwija si\u0119, co jak podkre\u015bla B. Mierzwi\u0144ski, powoduje tak\u017ce przeobra\u017cenia w funkcjach ojcowskich. W XX w. na skutek licznych przemian i wydarze\u0144 (szybki rozw\u00f3j przemys\u0142u i urbanizacji, emancypacja kobiet, kryzys ma\u0142\u017ce\u0144stwa i rodziny, wp\u0142yw psychoanalizy, zmiany w prawodawstwie) dosz\u0142o do przeobra\u017ce\u0144 w rozumieniu i realizacji funkcji ojcowskich. Te przemiany maj\u0105 aspekty zar\u00f3wno pozytywne jak i negatywne. Zabarwienie pejoratywne maj\u0105 te, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do zachwiania poczucia to\u017csamo\u015bci m\u0119\u017cczyzny i kryzysu jego autorytetu w rodzinie. Dawny model ojca wielkiej, obejmuj\u0105cej kilka pokole\u0144 rodziny, posiadaj\u0105cego niekwestionowany, niekiedy despotyczny autorytet, we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie ju\u017c nie istnieje, a na jego miejsce nie wypracowano jeszcze nowego. Temat ewolucji funkcji ojcowskich pojawia si\u0119 tak\u017ce u innych autor\u00f3w m.in. w tek\u015bcie Andrzeja Garbarza i Ma\u0142gorzaty Lipskiej-Obuchowskiej.<\/p>\n

\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0M. Soko\u0142owska stwierdza, \u017ce tradycyjny stereotyp ojca opiera\u0142 si\u0119 na dw\u00f3ch funkcjach: utrzymania rodziny i karania dzieci. Ta druga funkcja niestety nadal pokutuje w niekt\u00f3rych \u015brodowiskach. Tradycyjny model nie stawia\u0142 wielkich wymaga\u0144 przed m\u0119\u017cczyzn\u0105 b\u0119d\u0105cym ojcem, nie anga\u017cowa\u0142 w wychowanie dziecka, ignorowa\u0142 przez to wiele istotnych dla jego rozwoju potrzeb. Gwarantowa\u0142 natomiast prawo do decydowania w wa\u017cnych kwestiach dotycz\u0105cych dziecka. Powszechnie u\u017cywane okre\u015blenie \u201eg\u0142owa rodziny\u201d podkre\u015bla\u0142o dominuj\u0105cy charakter ojca i jego wiod\u0105c\u0105 rol\u0119 w rodzinie. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie coraz bardziej popularny jest termin \u201epartnerstwo\u201d, pod kt\u00f3rym kryje si\u0119 nowy styl relacji wewn\u0105trzrodzinnych. Coraz cz\u0119\u015bciej wi\u0119c m\u0119\u017cczy\u017ani dobrowolnie lub zmuszeni sytuacj\u0105 porzucaj\u0105 dominuj\u0105cy wizerunek oparty na niepodwa\u017calnym autorytecie na rzecz partnera, b\u0119d\u0105cego przyjacielem \u017cony i dzieci. Zasada partnerstwa nie wypiera jednak ca\u0142kowicie autorytetu ojca. Nadal przypisuje si\u0119 m\u0119\u017cczy\u017anie funkcje wymagaj\u0105ce autorytetu ojcowskiego: przewodnik, daj\u0105cy przyk\u0142ad, nauczyciel. M. Soko\u0142owska zwraca tak\u017ce uwag\u0119 na aktualne zjawisko du\u017cej feminizacji zawod\u00f3w zwi\u0105zanych z opiek\u0105, nauczaniem i wychowaniem dzieci i co za tym idzie tym wi\u0119ksz\u0105 potrzeb\u0119 umocnienia i rozwoju roli ojca.<\/p>\n

\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0W literaturze mo\u017cna spotka\u0107 wiele funkcji ojcowskich, kt\u00f3re okre\u015bla si\u0119 poj\u0119ciami: rodzic, \u017cywiciel, wychowawca, obro\u0144ca, towarzysz zabaw, obiekt identyfikacji i in. B. Mierzwi\u0144ski sprowadza te wszystkie okre\u015blenia do trzech zasadniczych funkcji pe\u0142nionych przez m\u0119\u017cczyzn\u0119 w rodzinie: prokreacyjnej, wychowawczej, utrzymania i ochrony rodziny. Ka\u017cda z funkcji pe\u0142nionych przez ojca w r\u00f3\u017cnym stopniu uleg\u0142a na przestrzeni wiek\u00f3w zmianom. Naturalny jest fakt, \u017ce w wi\u0119kszym stopniu przeobrazi\u0142a si\u0119 funkcja wychowawcza ni\u017c prokreacyjna. Zachodz\u0105ce zmiany zale\u017c\u0105 od wielu czynnik\u00f3w spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najwa\u017cniejsze jest \u015brodowisko \u017cycia danej rodziny. W obliczu tego zjawiska pojawi\u0142 si\u0119 postulat, by pomniejszenie lub zanik jednych funkcji ojcowskich zast\u0119powany by\u0142 powi\u0119kszeniem innych lub nawet \u201estworzeniem\u201d nowych. Mo\u017cna zaobserwowa\u0107 sytuacje w kt\u00f3rych m\u0119\u017cczyzna, gdy nie jest jedynym \u017cywicielem rodziny \u2013 <\/strong>bardziej anga\u017cuje si\u0119 w wychowawcz\u0105 funkcj\u0119, ale nie jest to powszechna tendencja.<\/p>\n

\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Funkcja prokreacyjna w powszechnej \u015bwiadomo\u015bci cz\u0119sto ogranicza si\u0119 jedynie do udzia\u0142u m\u0119\u017cczyzny w zap\u0142odnieniu kobiety. Jest to niew\u0142a\u015bciwie rozumiane. Funkcja ta zak\u0142ada r\u00f3wno\u015b\u0107 zada\u0144, praw i obowi\u0105zk\u00f3w m\u0119\u017cczyzny i kobiety w dziedzinie powo\u0142ywania nowego \u017cycia. B. Mierzwi\u0144ski postuluje, wi\u0119c zast\u0105pienie poj\u0119cia \u201e\u015bwiadome macierzy\u0144stwo\u201d okre\u015bleniem \u201eodpowiedzialne rodzicielstwo\u201d. Poj\u0119cie to zobowi\u0105zuje zar\u00f3wno kobiet\u0119 jak i m\u0119\u017cczyzn\u0119 do pe\u0142nego zaanga\u017cowania w pocz\u0119cie i wychowanie dziecka. Aby uzyska\u0107 zaanga\u017cowanie i odpowiedzialno\u015b\u0107 m\u0119\u017cczyzny w tej wa\u017cnej kwestii konieczna jest odpowiednia formacja m\u0119\u017cczyzny od dzieci\u0144stwa, ze szczeg\u00f3lnym nat\u0119\u017ceniem w okresie narzecze\u0144stwa. Istotne jest tutaj u\u015bwiadamianie odpowiedzialno\u015bci za pocz\u0119cie dziecka oraz za wyb\u00f3r odpowiedniego momentu powo\u0142ania nowego \u017cycia z poszanowaniem fizjologii i psychiki \u017cony oraz zasad moralnych. Jan Pawe\u0142 II w Adhortacji Apostolskiej Familiaris Consortio <\/em>pisze o \u201ewielkodusznej odpowiedzialno\u015bci za \u017cycie pocz\u0119te pod sercem matki\u201d. M\u0119\u017cczyzna ma by\u0107 obro\u0144c\u0105 \u017cycia. O tym wymiarze funkcji prokreacyjnej m\u00f3wi Jacek Pulikowski, kt\u00f3ry podkre\u015bla wag\u0119 wzi\u0119cia przez m\u0119\u017cczyzn\u0119 odpowiedzialno\u015bci za skutki wsp\u00f3\u0142\u017cycia p\u0142ciowego, co ma odbicie w wi\u0119zi ma\u0142\u017ce\u0144skiej i seksualnej sferze zwi\u0105zku. Kobiecie, kt\u00f3ra nie mo\u017ce dzieli\u0107 ze swym m\u0119\u017cczyzn\u0105 odpowiedzialno\u015bci towarzyszy l\u0119k, obawy przed niechcianym pocz\u0119ciem (w niekt\u00f3rych kr\u0119gach popularne jest okre\u015blenie \u201eniepo\u017c\u0105dana ci\u0105\u017ca\u201d), co mo\u017ce skutkowa\u0107 os\u0142abieniem wi\u0119zi mi\u0119dzy ma\u0142\u017conkami i frustracj\u0105 obojga w sferze seksualnej. W funkcji prokreacyjnej zawiera si\u0119 r\u00f3wnie\u017c troska o matk\u0119 dziecka w okresie ci\u0105\u017cy i porodu, natomiast jej przed\u0142u\u017ceniem jest opieka nad kobiet\u0105 i niemowl\u0119ciem po powrocie do domu.<\/p>\n

\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Kolejn\u0105 wa\u017cn\u0105, konieczn\u0105 i niezast\u0119powaln\u0105 funkcj\u0105 m\u0119\u017cczyzny jako ojca jest wychowanie dziecka. Ojciec dostarcza dziecku wa\u017cnych dla jego rozwoju bod\u017ac\u00f3w i wzor\u00f3w, kt\u00f3rych matka nie jest w stanie mu przekaza\u0107 w wystarczaj\u0105cym zakresie. Jan Pawe\u0142 II m\u00f3wi o powo\u0142aniu do zabezpieczenia r\u00f3wnego rozwoju wszystkim cz\u0142onkom rodziny i do \u201etroskliwego pe\u0142nienia obowi\u0105zku wychowania, dzielonego z wsp\u00f3\u0142ma\u0142\u017conk\u0105\u201d. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie m\u0119\u017cczyzna dzieli wychowanie nie tylko z \u017con\u0105, lecz tak\u017ce z r\u00f3\u017cnymi instytucjami wychowawczymi. Istnieje niebezpiecze\u0144stwo \u201eucieczki\u201d ojca od wype\u0142niania funkcji wychowawczej, kt\u00f3ra jest w jego wypadku niezbywalna. Trudno\u015bci wychowawcze mog\u0105 mie\u0107 charakter obiektywny lub subiektywny i mo\u017cna je uj\u0105\u0107 w trzech grupach: brak czasu, brak ch\u0119ci, brak kwalifikacji. Brak czasu mo\u017ce wynika\u0107 z przeci\u0105\u017cenia prac\u0105, konieczno\u015bci\u0105 dojazd\u00f3w, delegacji, poszukiwania dodatkowych \u017ar\u00f3de\u0142 finansowych, a przez to nieobecno\u015bci w domu i przem\u0119czenia. Brak kwalifikacji nale\u017cy tutaj rozumie\u0107 jako niedojrza\u0142o\u015b\u0107 psychiczn\u0105, emocjonaln\u0105 lub intelektualn\u0105, moraln\u0105 czy duchow\u0105 m\u0119\u017cczyzny. Aby skutecznie wychowywa\u0107 innych nale\u017cy mie\u0107 ukszta\u0142towany \u015bwiatopogl\u0105d, hierarchi\u0119 warto\u015bci, sprecyzowany cel i sens \u017cycia oraz drog\u0119 uzyskania ich. Wa\u017cna jest tutaj tak\u017ce umiej\u0119tno\u015b\u0107 adekwatnego zachowania si\u0119 m\u0119\u017cczyzny. Ojcowie, cz\u0119sto zagubieni w \u015bwiecie relatywizmu etycznego maj\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 braku lub s\u0142abo\u015bci w\u0142asnego autorytetu w oczach dziecka, co ich zniech\u0119ca i odbiera si\u0142y do podejmowania dzia\u0142alno\u015bci wychowawczej. Wol\u0105 oni podwy\u017csza\u0107 materialny standard \u017cycia ni\u017c w\u0142\u0105cza\u0107 si\u0119 w trud wychowania, kt\u00f3ry wymaga cierpliwo\u015bci i po\u015bwi\u0119cenia. Mimo wszystko oddzia\u0142ywanie wychowawcze m\u0119\u017cczyzny ma miejsce nawet je\u015bli z jego strony nie jest to \u015bwiadome i zaplanowane dzia\u0142anie. Jak podkre\u015bla Jacek Pulikowski, dziecko obserwuj\u0105c ojca przejmuje jego postawy, natomiast uczucia, spos\u00f3b rozumienia i zachowania czerpie z obserwacji matki.<\/p>\n

\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0B. Mierzwi\u0144ski formu\u0142uje trzy najwa\u017cniejsze (wg tego autora) zasady wychowawcze, kt\u00f3rymi powinien kierowa\u0107 si\u0119 m\u0119\u017cczyzna. Pierwsz\u0105 z nich jest ukochanie swojego potomstwa. Mi\u0142o\u015b\u0107 jest jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych potrzeb dziecka, z kt\u00f3r\u0105 \u015bci\u015ble wi\u0105\u017ce si\u0119 poczucie bezpiecze\u0144stwa. Kolejn\u0105 zasad\u0105 jest poddawanie swojego \u017cycia nieustannej weryfikacji, wynikaj\u0105ce z \u015bwiadomo\u015bci oddzia\u0142ywania jakie ma na dziecko osobisty przyk\u0142ad osoby znacz\u0105cej. Poza tym ojciec powinien znajdowa\u0107 czas dla dziecka i dobrze go wykorzystywa\u0107 na wys\u0142uchanie dziecka, okazanie zainteresowania jego problemami, zrozumienie oraz pe\u0142ne mi\u0142o\u015bci i konsekwencji egzekwowanie stawianych wymaga\u0144. Budowanie g\u0142\u0119bokiej i trwa\u0142ej wi\u0119zi ojca z dzieckiem rozpoczyna si\u0119 ju\u017c w okresie niemowl\u0119cym przez realny kontakt. Wa\u017cna jest tutaj postawa matki, kt\u00f3ra nie mo\u017ce \u201eodsuwa\u0107\u201d m\u0119\u017ca od dziecka, lecz ma u\u0142atwia\u0107 mu przebywanie z nim. Wraz z wiekiem dziecka zmieniaj\u0105 si\u0119 formy oddzia\u0142ywania ojca, kt\u00f3re nale\u017cy dostosowa\u0107 r\u00f3wnie\u017c do p\u0142ci. M\u0142ody cz\u0142owiek, \u017ceby si\u0119 rozwija\u0107 potrzebuje ojca, kt\u00f3ry jest: m\u0105drym przewodnikiem, opiekunem, nauczycielem, doradc\u0105 i wymagaj\u0105cym przyjacielem. Korzystne dla jego duchowego, intelektualnego oraz emocjonalnego i wolitywnego wzrostu jest stawianie przed nim rosn\u0105cych wymaga\u0144. S\u0105 one dla niego dowodem zaufania i wiary w jego mo\u017cliwo\u015bci, zdolno\u015bci. Spokojna, pe\u0142na ciep\u0142a stanowczo\u015b\u0107 jest potrzebna do rozwoju i zach\u0119caj\u0105ca do podj\u0119cia trudu samowychowania.<\/p>\n

\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Ostatni\u0105 wymienian\u0105 przez B. Mierzwi\u0144skiego funkcj\u0105 m\u0119\u017cczyzny jest utrzymanie i ochrona rodziny. Zadania te nie straci\u0142y swojego znaczenia mimo pewnych przekszta\u0142ce\u0144 zachodz\u0105cych w tym obszarze. Przede wszystkim w wielu rodzinach m\u0119\u017cczyzna nie jest ju\u017c jedynym jej \u017cywicielem. Coraz cz\u0119stszym zjawiskiem jest tak\u017ce wi\u0119ksze wynagrodzenie lub wy\u017cszy presti\u017c spo\u0142eczny \u017cony. Taka sytuacja nie jest \u0142atwa dla m\u0119\u017cczyzny. Stwarza zagro\u017cenie dla jego poczucia w\u0142asnej warto\u015bci, samooceny. Mo\u017ce powodowa\u0107 postawy agresywne wobec \u017cony lub pomniejszenie jego autorytetu ojcowskiego w oczach dzieci. W du\u017cej mierze zale\u017cy to od postawy kobiety maj\u0105cej wy\u017cszy od m\u0119\u017ca presti\u017c spo\u0142eczny. Praca m\u0119\u017cczyzny wp\u0142ywa na jego psychik\u0119, pozycj\u0119 w spo\u0142ecze\u0144stwie, postaw\u0119 wobec spo\u0142ecze\u0144stwa oraz przede wszystkim na jego rol\u0119 w ma\u0142\u017ce\u0144stwie i rodzinie. W dzisiejszych czasach, praca, kt\u00f3ra jest konieczna do utrzymania rodziny warunkuje jej za\u0142o\u017cenie. Praca zajmuje tak\u017ce wa\u017cne miejsce w wychowaniu rodzinnym. Jan Pawe\u0142 II m\u00f3wi\u0105c o powo\u0142aniu m\u0119\u017cczyzny do dba\u0142o\u015bci o r\u00f3wny rozw\u00f3j cz\u0142onk\u00f3w rodziny zaleca osi\u0105gni\u0119cie tego w\u0142a\u015bnie m.in. za pomoc\u0105 pracy, kt\u00f3ra: \u201enigdy nie rozbija rodziny, ale utwierdza j\u0105 w sp\u00f3jni i sta\u0142o\u015bci\u201d.<\/p>\n

\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Praca ma za zadanie zapewni\u0107 rodzinie godny byt i bezpiecze\u0144stwo, ale czas sp\u0119dzony w pracy nie powinien by\u0107 d\u0142u\u017cszy ni\u017c jest to konieczne do utrzymania rodziny, je\u015bli stanowi zagro\u017cenie dla trwa\u0142o\u015bci i jedno\u015bci rodziny. Jan Pawe\u0142 II zauwa\u017ca relacj\u0119, kt\u00f3ra zachodzi mi\u0119dzy prac\u0105 a wsp\u00f3lnot\u0105 rodzinn\u0105 i procesem wychowania. Cz\u0142owiek kszta\u0142tuje swoje cz\u0142owiecze\u0144stwo poprzez prac\u0119, a celem wychowania jest w\u0142a\u015bnie \u201estawanie si\u0119 cz\u0142owiekiem\u201d. Praca wi\u0119c w istotny spos\u00f3b warunkuje proces wychowania w rodzinie, kt\u00f3ra dzi\u0119ki niej mo\u017ce istnie\u0107. Papie\u017c Jan Pawe\u0142 II podkre\u015bla tak\u017ce to, \u017ce rodzina jest pierwsz\u0105 szko\u0142\u0105 pracy. To g\u0142\u00f3wnie ojciec uczy swoje dzieci szacunku dla pracy w\u0142asnej i tej wykonywanej przez innych ludzi. Wa\u017cne jest zatem, by jego osobisty stosunek do swojego zawodowego zaj\u0119cia oraz innych zawod\u00f3w by\u0142 pozytywny, bez wzgl\u0119du na ich presti\u017c spo\u0142eczny. Choroba, kalectwo lub bezrobocie uniemo\u017cliwiaj\u0105 niekt\u00f3rym m\u0119\u017cczyznom pe\u0142nienie funkcji \u017cywiciela rodziny. Jest to trudna sytuacja dla przedstawicieli p\u0142ci m\u0119skiej \u2013<\/strong> niekorzystnie wp\u0142ywa na psychik\u0119, mo\u017ce os\u0142abi\u0107 ich autorytet jako m\u0119\u017c\u00f3w i ojc\u00f3w rodziny lub prowadzi\u0107 do na\u0142og\u00f3w.<\/p>\n

\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Zadanie ochrony rodziny, kt\u00f3re B. Mierzwi\u0144ski powi\u0105za\u0142 z jej utrzymaniem, r\u00f3wnie\u017c uleg\u0142o przeobra\u017ceniom. Do ochrony \u017cony i dzieci oraz maj\u0105tku rodziny przed zewn\u0119trznymi niebezpiecze\u0144stwami oraz losowymi wypadkami doszed\u0142 ojcu obowi\u0105zek ochrony rodziny przed r\u00f3\u017cnorodnymi destrukcyjnymi wp\u0142ywami ze strony wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata na p\u0142aszczy\u017anie moralnej, spo\u0142ecznej czy politycznej. Przyk\u0142adem takich wp\u0142yw\u00f3w mo\u017ce by\u0107 negatywne oddzia\u0142ywanie \u015brodk\u00f3w masowego przekazu czy zagra\u017caj\u0105ce rodzinie decyzje pa\u0144stwowe. Przy omawianiu tej funkcji warto wspomnie\u0107 o niebezpiecze\u0144stwie przyj\u0119cia konsumpcyjnego modelu \u017cycia, kt\u00f3re czyha na wszystkich cz\u0142onk\u00f3w rodziny i zagra\u017ca relacjom rodzinnym oraz wychowaniu dzieci. Nie wolno r\u00f3wnie\u017c ocenia\u0107 ojca przez pryzmat ilo\u015bci zarabianych przez niego pieni\u0119dzy. M\u0119\u017cczyzna b\u0119d\u0105cy ojcem powinien tak\u017ce sam wystrzega\u0107 si\u0119 stawiania sobie za g\u0142\u00f3wny cel zarabiania coraz wi\u0119kszej sumy pieni\u0119dzy, wspinania si\u0119 po szczeblach kariery przy zaniedbaniu istotnych dla rozwoju jego potomstwa funkcji.<\/p>\n

\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0M\u0119\u017cczyzna b\u0119d\u0105cy ojcem ma do spe\u0142nienia w rodzinie szereg funkcji. Najwa\u017cniejsze z nich to: prokreacyjna, wychowawcza oraz utrzymania i ochrony rodziny. Funkcje oraz wyznaczane przez nie zadania zmieniaj\u0105 si\u0119 wraz z up\u0142ywem czasu. Stopie\u0144 tych przeobra\u017ce\u0144 jest uzale\u017cniony od wielu czynnik\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najwa\u017cniejszym jest \u015brodowisko \u017cycia danej rodziny.<\/p>\n

Autor tekstu: Agnieszka Wojciechowska (Pedagog szkolny w jednym z warszawskich lice\u00f3w)
\n<\/em>Fot. Canva<\/em><\/p>\n

Bibliografia:<\/span><\/p>\n

Garbarz A., Lipska- Obuchowska M., Rozumienie ojcostwa dawniej a obecnie<\/em>, w: K. Duraj-Nowakowa, U. Gruca-Mi\u0105sik (red.), Rodzina, diagnoza, profilaktyka i wsparcie<\/em>, Rzesz\u00f3w 2009.
\nJan Pawe\u0142 II, Familiaris Consortio, adhortacja apostolska,<\/em> (22 listopada 1981), Wroc\u0142aw 2000.
\nJan Pawe\u0142 II, Laborem exercens<\/em>, encyklika, (14 wrze\u015bnia 1981), Wroc\u0142aw 1995.
\nMierzwi\u0144ski B., M\u0119\u017cczyzna, istota nieznana<\/em>, Warszawa 1999.
\nMierzwi\u0144ski B., M\u0119\u017cczyzna <\/em>\u2013 m\u0105\u017c <\/em>\u2013 ojciec, <\/em>Otwock 1996.
\n<\/em>Mierzwi\u0144ski B., Ojciec,<\/em> w: E. Ozorowski (red.), S\u0142ownik ma\u0142\u017ce\u0144stwa i rodziny<\/em>, Warszawa 1999.
\nPulikowski J., Jak wygra\u0107 ojcostwo. Instrukcja obs\u0142ugi, <\/em>Cz\u0119stochowa 2007,
\nPulikowski J., Ojcostwo zagro\u017cone,<\/em>\u00a0 01. 2011 r.
\nWitczak J., Ojcostwo bez tajemnic<\/em>, Warszawa 1987, s. 16.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":8,"featured_media":6304,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[38],"tags":[],"class_list":["post-6302","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.normalnaprzyszlosc.org\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6302","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.normalnaprzyszlosc.org\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.normalnaprzyszlosc.org\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.normalnaprzyszlosc.org\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.normalnaprzyszlosc.org\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6302"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.normalnaprzyszlosc.org\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6302\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6309,"href":"https:\/\/www.normalnaprzyszlosc.org\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6302\/revisions\/6309"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.normalnaprzyszlosc.org\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6304"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.normalnaprzyszlosc.org\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6302"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.normalnaprzyszlosc.org\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6302"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.normalnaprzyszlosc.org\/portal\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6302"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}